Cần phân biệt ho sặc trong bữa ăn với nghẹn gây tắc đường thở
Trong cách nói hằng ngày, “sặc” và “nghẹn” thường được dùng thay nhau. Nhưng khi xử trí, điều cần quan sát ngay là người bệnh còn thở, nói và ho hiệu quả hay không.
- Còn ho mạnh, nói và thở được: khuyến khích người bệnh tiếp tục ho, ngừng đưa thêm thức ăn và theo dõi sát.
- Không nói được, ho yếu hoặc không ho được, khó thở rõ: có thể là tắc đường thở nặng. Gọi người hỗ trợ và liên hệ cấp cứu 115 ngay.
Không chờ đến khi người bệnh tím tái mới tìm trợ giúp. Nếu tình trạng đang diễn ra, hãy ưu tiên gọi cấp cứu và làm theo hướng dẫn, thay vì tiếp tục tìm đọc bài trên mạng.
Những nguyên nhân sặc khi ăn ở người già cần được kiểm tra
Không nên kết luận “lớn tuổi thì ai cũng vậy”. Điều hữu ích hơn là xem tình trạng xuất hiện từ khi nào, thường gặp với loại thức ăn nào và có liên quan đến bệnh đang điều trị hay không.
Rối loạn nuốt liên quan đến bệnh thần kinh
Đột quỵ, sa sút trí tuệ và một số bệnh ảnh hưởng hệ thần kinh có thể đi kèm khó nuốt. Khi ho sặc bắt đầu sau một thay đổi sức khỏe như tai biến, gia đình nên trao đổi về việc đánh giá nuốt, không chỉ thay món ăn.
Bạn có thể tìm hiểu thêm về rối loạn nuốt trong tai biến mạch máu não để hiểu bối cảnh và chuẩn bị câu hỏi cho đội ngũ điều trị.
Ảnh hưởng của thuốc hoặc bệnh lý khác
Một số thuốc, trào ngược và các bệnh lý khác cũng có thể liên quan đến khó nuốt. Vì vậy, khi đi khám, hãy mang theo danh sách thuốc đang dùng và những thay đổi gần đây. Không tự ngừng thuốc chỉ vì nghi ngờ thuốc gây sặc.
Cách ăn uống chưa phù hợp với khả năng nuốt
Nếu người thân chỉ gặp khó khăn với một số món hoặc đồ uống, thông tin đó đáng được ghi lại. Tuy nhiên, nó chưa đủ để gia đình tự quyết định rằng ăn loãng hơn, đặc hơn hay xay nhuyễn mọi món đều an toàn.
Điểm cần tìm hiểu là khả năng nhai, kiểm soát thức ăn và nuốt của chính người bệnh. Bài rối loạn nuốt là gì giải thích thêm các biểu hiện và nguyên nhân để bạn dễ theo dõi khi được tư vấn.
Cách xử đúng khi người già bị sặc trong bữa ăn
Không áp dụng động tác sơ cứu nghẹn nặng cho mọi lần ho khi ăn. Hãy quan sát khả năng ho, nói và thở để lựa chọn cách hỗ trợ.
Khi người bệnh còn ho hiệu quả
Ngừng cho ăn thêm và khuyến khích ho. Ở cạnh quan sát; nếu ho yếu dần, không nói được hoặc khó thở tăng, chuyển sang xử trí tắc đường thở nặng.
Không móc họng khi không nhìn thấy dị vật. Đừng cố tiếp tục bữa ăn trong lúc người bệnh đang ho sặc.
Khi nghi tắc đường thở nặng ở người còn tỉnh
Nhờ người gọi 115, bật loa ngoài để nhận hướng dẫn trong khi hỗ trợ. Với người lớn bị nghẹn dị vật, trình tự sơ cứu thông thường gồm:
- Vỗ lưng tối đa 5 lần: đỡ thân trên, cho người bệnh nghiêng về phía trước; dùng gót bàn tay vỗ giữa hai bả vai. Kiểm tra sau mỗi lần, dừng nếu dị vật đã ra.
- Nếu chưa hết, ép bụng tối đa 5 lần: đứng phía sau, vòng tay quanh eo; đặt nắm tay phía trên rốn và dưới đầu dưới xương ức, tay kia ôm nắm tay rồi giật vào trong và lên trên. Kiểm tra sau mỗi lần.
- Tiếp tục luân phiên các lượt vỗ lưng và ép bụng cho đến khi hết tắc hoặc người bệnh mất đáp ứng.
Nếu không thể vòng tay quanh bụng, cần dùng phương án ép ngực thay ép bụng theo hướng dẫn sơ cứu. Với người có hoàn cảnh đặc biệt hoặc người hỗ trợ chưa được đào tạo, hãy làm theo chỉ dẫn của tổng đài cấp cứu.
Khi người bệnh mất đáp ứng
Hạ người bệnh xuống mặt phẳng chắc chắn một cách an toàn, bảo đảm đã gọi cấp cứu và bắt đầu hồi sinh tim phổi (CPR), khởi đầu bằng ép ngực, theo đào tạo hoặc hướng dẫn của tổng đài. Không tiếp tục ép bụng ở người đã bất tỉnh; chỉ lấy dị vật nhìn thấy được, không móc quét mù.
Người đã cần ép bụng hoặc ép ngực để giải phóng dị vật nên được nhân viên y tế kiểm tra sau đó, kể cả khi đã thở lại. Học sơ cứu thực hành sẽ giúp bạn tự tin hơn; bài viết không thay thế buổi huấn luyện kỹ năng.
Khi nào cần sắp xếp khám và đánh giá nuốt?
Nếu ho sặc lặp lại, giọng nghe ướt sau ăn, cảm giác thức ăn mắc lại hoặc bữa ăn ngày càng khó khăn, hãy đưa người thân đi khám sớm. Sụt cân, uống không đủ nước hoặc nhiễm trùng ngực tái diễn cũng là những thông tin cần báo.
Có người hít sặc mà không ho rõ. Vì vậy, việc một bữa ăn không xuất hiện cơn ho không tự chứng minh người bệnh đã nuốt an toàn.
Gia đình có thể chuẩn bị gì để việc chăm sóc rõ ràng hơn?
Thử so sánh hai cách trao đổi: “Mẹ tôi ăn uống khó lắm” và “Mẹ thường ho khi uống nước, còn bữa cơm mất nhiều thời gian hơn trước”. Cách thứ hai chưa phải chẩn đoán, nhưng đưa ra tình huống cụ thể để nhân viên y tế hỏi tiếp.
Bạn có thể ghi ngắn gọn thời điểm, món ăn hoặc đồ uống liên quan, mức độ lặp lại và những thay đổi sức khỏe quan sát được. Không tự tạo một bữa ăn thử để kiểm tra triệu chứng.
Khi đã có hướng dẫn, hãy dùng chung một bản ghi rõ ràng cho những người cùng chăm sóc. Đừng để mỗi người hiểu “ăn mềm”, “uống đặc” hoặc “ăn chậm” theo một cách khác nhau; nếu chưa rõ, hỏi lại người phụ trách trước khi thực hiện.
Mục tiêu là giúp bữa ăn phù hợp hơn với khả năng của người thân, đồng thời biết lúc nào phải dừng và tìm trợ giúp. Một thiết bị không tự thay thế việc đánh giá nuốt hoặc kế hoạch chăm sóc riêng.
Câu hỏi thường gặp triệu chứng sặc khi ăn ở người già
FEES và quay X-quang khi nuốt khác nhau thế nào?
Quay X-quang khi nuốt ghi hình bằng tia X trong lúc người bệnh nuốt. FEES sử dụng một camera mềm đưa qua mũi để quan sát. Nhóm chuyên môn sẽ trao đổi xem có cần thăm dò và phương pháp nào phù hợp; gia đình không cần tự chọn xét nghiệm trước buổi khám.
Sặc có đồng nghĩa với viêm phổi hít không?
Không. Sặc là một tình huống hoặc biểu hiện, còn viêm phổi hít là một bệnh lý cần được đánh giá và chẩn đoán. Không thể chỉ dựa vào một lần ho trong bữa ăn để kết luận có viêm phổi, cũng không nên tự dùng kháng sinh.
Nếu người thân khó nuốt thuốc viên, có thể nghiền tất cả thuốc không?
Không phải mọi viên thuốc đều được nghiền hoặc mở nang. Hãy đưa danh sách thuốc cho người kê đơn hoặc dược sĩ để xác nhận dạng dùng phù hợp. Đừng tự nghiền, đổi dạng hay ngừng thuốc vì muốn người bệnh dễ uống hơn.
Tư vấn thiết bị tại Công Nghệ Y Khoa MDT
Nếu gia đình hoặc cơ sở đang tìm hiểu thiết bị hỗ trợ phục hồi chức năng theo định hướng của người phụ trách chuyên môn, có thể liên hệ Công Nghệ Y Khoa MDT để trao đổi thông tin sản phẩm và nhận báo giá. Đây là kênh tư vấn thiết bị, không thay thế khám bệnh hoặc cấp cứu.
- Điện thoại: 0902823651
- Email: khacthuan.le@gmail.com
- Chi nhánh miền Nam: 62L/23 Cư Xá Nguyên Hồng, Phường Bình Lợi Trung, TP. Hồ Chí Minh.
- Chi nhánh miền Bắc: Chung Cư Học Viện Quốc Phòng, Phường Tây Hồ, Hà Nội.
