Điều trị bằng các dòng điện xung trong vật lý trị liệu

Điều trị bằng các dòng điện xung là phương pháp sử dụng các xung điện có đặc tính được kiểm soát để tác động lên thần kinh hoặc cơ nhằm phục vụ các mục tiêu như hỗ trợ giảm đau, kích thích co cơ và phục hồi chức năng. Tuy nhiên, không nên lựa chọn dòng điện chỉ dựa vào tên bệnh. Kỹ thuật viên còn phải xem xét mục tiêu điều trị, chức năng thần kinh cơ, cảm giác da, vị trí tác động và các yếu tố an toàn trước khi thiết lập chương trình phù hợp. 

Điều trị bằng các dòng điện xung là gì?

Dòng điện xung được tạo thành bởi các xung điện xuất hiện trong khoảng thời gian ngắn, giữa các xung có khoảng nghỉ. Trong vật lý trị liệu, sự khác biệt về dạng xung, tần số, độ rộng xung, cường độ và cách phát xung làm thay đổi đáp ứng sinh học của cơ thể. Bệnh viện Quân y 103 cũng phân loại dòng điện xung dựa trên tần số, dạng dòng và chế độ phát xung. 

Vì vậy, nói chung chung rằng “điện xung dùng cho đau lưng” hoặc “điện xung dùng cho yếu cơ” vẫn chưa đủ. Cần xác định điện được sử dụng với mục tiêu nào. Nếu bạn muốn hiểu nền tảng trước khi đi sâu vào từng dạng dòng, có thể tham khảo bài Máy điện xung có tác dụng gì của Công Nghệ Y Khoa MDT.

Vì sao không nên chọn dòng điện chỉ dựa vào tên bệnh?

Cùng một chẩn đoán có thể xuất hiện nhiều vấn đề chức năng khác nhau. Ví dụ, hai người đều đau vùng cổ vai gáy nhưng một người chủ yếu cần kiểm soát cảm giác đau, trong khi người khác đồng thời có yếu cơ hoặc hạn chế vận động. Chương trình điện trị liệu vì thế có thể không giống nhau.

Khi lựa chọn phương pháp, có thể đi theo trình tự:

1. Tình trạng người bệnh.
2. Mục tiêu trị liệu.
3. Đánh giá thần kinh cơ.
4. Lựa chọn dạng kích thích.
5. Thiết lập thông số.
6. Theo dõi đáp ứng.

Các nghiên cứu về kích thích điện thần kinh cơ cũng nhấn mạnh vai trò của việc nhận diện đúng khiếm khuyết chức năng trước khi lựa chọn phương pháp NMES. Đây cũng là lý do người dùng tại nhà không nên sao chép thông số từ một trường hợp khác rồi áp dụng cho mình.

Các dòng điện thường gặp trong vật lý trị liệu

TENS – kích thích thần kinh điện qua da

TENS thường được sử dụng với mục tiêu hỗ trợ kiểm soát đau. Điện cực được đặt trên da để truyền xung điện tới các cấu trúc thần kinh cảm giác.

Hiệu quả có thể khác nhau giữa từng người, từng bệnh cảnh và cách thiết lập thiết bị. Vì vậy TENS nên được xem là một phương thức hỗ trợ, không phải phương pháp thay thế việc tìm nguyên nhân gây đau.

EMS hoặc NMES – kích thích cơ và thần kinh cơ

EMS/NMES hướng nhiều hơn tới việc tạo đáp ứng co cơ. Trong phục hồi chức năng, NMES được nghiên cứu cho các mục tiêu như hỗ trợ duy trì hoặc cải thiện hoạt động cơ trong một số nhóm người bệnh phù hợp.

Điểm khác biệt quan trọng là:

• TENS thường hướng tới hệ thần kinh cảm giác và kiểm soát đau.
• NMES/EMS thường hướng tới đáp ứng vận động và co cơ.

Dòng giao thoa

Dòng giao thoa được tạo bởi sự tương tác của các dòng điện có tần số khác nhau. Đây là một dạng điện trị liệu thường được sử dụng trong vật lý trị liệu.

Các tổng quan nghiên cứu cho thấy dòng giao thoa có thể hỗ trợ giảm đau trong một số bệnh cảnh cơ xương khớp, nhưng mức hiệu quả phụ thuộc tình trạng, thiết kế nghiên cứu và phương pháp điều trị đi kèm. Vì vậy không nên mô tả dòng giao thoa như một phương pháp có hiệu quả giống nhau với mọi trường hợp đau.

Bảng định hướng lựa chọn theo mục tiêu điều trị

Lưu ý: bảng trên chỉ giúp hiểu logic lựa chọn. Đây không phải phác đồ điều trị cá nhân.

Chọn dòng điện xung theo từng nhóm bệnh lý nên hiểu ra sao?

Đau cổ vai gáy

Với đau cổ vai gáy, mục tiêu ban đầu thường là xác định nguyên nhân và đánh giá mức độ ảnh hưởng tới vận động. Nếu chuyên gia xác định điện trị liệu phù hợp, TENS hoặc một phương thức điện giảm đau có thể được cân nhắc.

Đau thắt lưng

Dòng giao thoa và TENS đều đã được nghiên cứu trong các tình trạng đau cơ xương khớp. Một tổng quan về đau thắt lưng mạn không đặc hiệu ghi nhận dòng giao thoa có thể cải thiện đau và mức hạn chế chức năng ngay sau điều trị so với giả dược, nhưng lợi ích không được duy trì rõ ở thời điểm theo dõi trung hạn. Điều này cho thấy điện trị liệu nên được đặt trong chương trình phục hồi tổng thể thay vì xem như giải pháp độc lập.

Yếu cơ sau bất động

Khi mục tiêu là tạo đáp ứng co cơ, NMES thường phù hợp hơn TENS. Các thông số kích thích và mức co cơ tạo ra có ảnh hưởng đáng kể tới kết quả phục hồi. Do đó, việc chọn thiết bị cho phòng khám cần quan tâm đến khả năng điều chỉnh tham số chứ không chỉ nhìn vào số lượng chế độ.

Sau tổn thương thần kinh

Ứng dụng điện kích thích trong phục hồi thần kinh phụ thuộc vào loại tổn thương, khả năng đáp ứng của cơ và mục tiêu chức năng. NMES đã được nghiên cứu trong phục hồi sau đột quỵ và một số tổn thương thần kinh, nhưng cách áp dụng cần được quyết định sau đánh giá chuyên môn.

Những thông số ảnh hưởng tới tác dụng của điện xung

Tên chế độ hiển thị trên máy chỉ là một phần của vấn đề. Để tối ưu hóa Tác Dụng Của Dòng Điện Xung Trong Vật Lý Trị Liệu, kỹ thuật viên khi đánh giá thiết bị thường cần quan tâm thêm các thông số kỹ thuật cốt lõi sau:

Tần số

Tần số mô tả số xung được phát trong một đơn vị thời gian. Thay đổi tần số có thể làm thay đổi đáp ứng cảm giác hoặc vận động.

Độ rộng xung

Độ rộng xung liên quan đến thời gian tồn tại của mỗi xung điện. Đây là một tham số có ảnh hưởng tới kích thích thần kinh và cơ.

Cường độ

Cường độ không nên được hiểu theo nguyên tắc “càng cao càng tốt”. Mức kích thích cần phù hợp với mục tiêu, khả năng chịu đựng và phản ứng thực tế.

Chu kỳ kích thích và nghỉ

Đối với các chương trình tạo co cơ, thời gian kích thích và nghỉ có vai trò trong kiểm soát mỏi cơ.

Số kênh

Đối với cơ sở vật lý trị liệu, số kênh độc lập có thể ảnh hưởng đến khả năng bố trí điện cực và tổ chức buổi trị liệu. Công Nghệ Y Khoa MDT hiện có nhóm máy điện xung và kích thích thần kinh cơ dành cho nhiều nhu cầu sử dụng. Khi lựa chọn thiết bị, nên đối chiếu tài liệu kỹ thuật của từng model thay vì suy luận chức năng từ tên sản phẩm.

Khi nào cần thận trọng với điện xung?

Trước khi sử dụng, cần kiểm tra chống chỉ định và yếu tố nguy cơ.Tài liệu chuyên môn về TENS lưu ý các trường hợp có thiết bị điện tử cấy ghép như máy tạo nhịp, tình trạng thai kỳ, tiền sử co giật, tổn thương da, bất thường cảm giác và vị trí đặt điện cực cần được đánh giá cẩn thận. Một số yếu tố là chống chỉ định hoặc thận trọng tùy vị trí, loại thiết bị và tình trạng cụ thể.

Trong quá trình sử dụng, nên dừng thiết bị và báo người phụ trách khi xuất hiện:

• đau tăng bất thường;
• cảm giác bỏng rát mạnh;
• kích ứng vùng da tiếp xúc điện cực;
• chóng mặt hoặc khó chịu rõ;
• thiết bị hoặc dây điện cực hoạt động bất thường.

Không đặt điện cực tùy ý tại vùng có nguy cơ nếu chưa được hướng dẫn.

Người dùng tại nhà có nên tự chọn chế độ điện xung?

Máy dùng tại nhà thường có giao diện đơn giản hoặc chương trình cài sẵn, nhưng điều đó không có nghĩa mọi tình trạng đau đều phù hợp để tự xử lý bằng điện xung. Người dùng nên:

1. Đọc hướng dẫn của đúng model.
2. Xác định có chống chỉ định hoặc yếu tố cần thận trọng hay không.
3. Không dùng thiết bị để trì hoãn việc khám khi đau kéo dài, đau tăng hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường.
4. Hỏi bác sĩ hoặc kỹ thuật viên vật lý trị liệu nếu chưa rõ vị trí đặt điện cực hoặc mục tiêu sử dụng.

Cách chọn máy điện xung cho phòng khám

Đối với phòng khám hoặc cơ sở phục hồi chức năng, nên đánh giá thiết bị theo nhu cầu thực tế:

• Loại dòng và chương trình được hỗ trợ;
• Khả năng điều chỉnh tần số, độ rộng xung và cường độ;
• Số kênh hoạt động;
• Điện cực và phụ kiện đi kèm;
• Giao diện vận hành;
• Tài liệu hướng dẫn;
• Khả năng bảo trì và hỗ trợ kỹ thuật;
• Hồ sơ pháp lý của model.

Câu hỏi thường gặp khi điều trị bằng các dòng điện xung.

Điện xung có thể dùng mỗi ngày không?

Tần suất sử dụng phụ thuộc thiết bị, mục tiêu và tình trạng người dùng. Nên tuân theo hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc kế hoạch từ chuyên gia y tế, thay vì áp dụng một lịch chung.

Người lớn tuổi có sử dụng điện xung được không?

Tuổi không phải yếu tố duy trì hoặc loại bỏ điện xung một cách độc lập. Cần xem xét bệnh nền, cảm giác da, thiết bị điện tử cấy ghép và khả năng sử dụng máy an toàn.

Điện xung có thay thế tập phục hồi chức năng không?

Thông thường là KHÔNG. Điện kích thích thường được sử dụng như một phần của chương trình phục hồi và có thể kết hợp với vận động, tập chức năng hoặc phương pháp khác theo đánh giá chuyên môn.

Điều trị bằng các dòng điện xung cần được lựa chọn theo mục tiêu trị liệu chứ không nên ghép cứng một loại dòng với một tên bệnh. TENS thường hướng tới hỗ trợ kiểm soát đau, trong khi EMS/NMES tập trung nhiều hơn vào hoạt hóa cơ; dòng giao thoa cũng có vai trò trong một số chương trình giảm đau.

Thông tin liên hệ để nhận tư vấn với đội ngũ nhân viên tại Công Nghệ Y Khoa MDT:

• Địa chỉ tại Hà Nội: 39 Đường Lê Văn Lương, Nhân Chính, Thanh Xuân, TP. Hà Nội.
• Địa chỉ tại HCM: 62L/23 Cư xá Nguyên Hồng, Phường Bình Lợi Trung, Bình Thạnh, Hồ Chí Minh.
• Số điện thoại liên hệ: 090 282 3651.
• Website: Công Nghệ Y Khoa MDT